Economie

Vaststelling
De gevolgen van het moderne kapitalisme zijn op lange termijn onhoudbaar. De verscherping van de ongelijkheden, de verarming van de midden- en volksklassen doen de spanningen in de samenleving toenemen. De verwoesting van het milieu en de uitputting van de natuurlijke hulpbronnen ondergraven onze gezondheid en de toekomst van onze kinderen op deze planeet. Wij denken niet dat oplossingen gezocht moeten worden in de ideologieën van het verleden, zoals het communisme of het protectionistische nationalisme. Wij moeten alternatieve modellen aanreiken, die vlot ingepast kunnen worden in het huidige economische model, om het van binnenuit te veranderen.

De doelstelling
Onze horizon: een postkapitalistische samenleving, namelijk een samenleving waar de waarden van gelijkheid en vrijheid fundamenteel zijn. Omwille van de gelijkheid verwerpen we zowel de armoede als de ongebreidelde verrijking, en moet iedereen dezelfde kansen krijgen om er sociaal op vooruit te gaan. Omwille van de vrijheid willen wij de vorming van bedrijven en innovatie aanmoedigen, alsook de mogelijkheden versterken om hogere inkomensniveaus te bereiken, veeleer door arbeid dan door geboorte. Wij willen een economie die ten dienste staat van een warme en solidaire samenleving, open naar de wereld. Een economie die de middenklasse, de zelfstandigen en de KMO’s herwaardeert. Een economie die de transitie naar ecologische duurzaamheid realiseert. Een economisch weefsel ten dienste van lokale gemeenschappen en niet een handvol multinationals.

Op internationaal niveau
Europa is een groot laboratorium voor neoliberale recepten geworden, ten gunste van de heel grote vermogens en de grote multinationals. Zijn soberheidsbeleid en privatisering van publieke diensten verarmen de Europese burgers. Zijn ambitie van maximale deregulering van markten is gevaarlijk voor zelfstandigen en KMO’s, die zo nog meer blootstaan aan de concurrentie van grote multinationals die hen kunnen oppeuzelen. Op Europees niveau willen wij samen met alle positieve krachten vechten om de burgers en het duurzame ondernemen te beschermen. Daarom eisen wij :

  • De schrapping van het Europese begrotingsverdrag en de richtlijnen die een soberheidsbeleid opleggen.
  • Uitstap uit, of einde aan de onderhandelingen voor, internationale vrijhandelsakkoorden, zoals CETA, TIDA en TTIP.
  • In de Europese verdragen het principe inschrijven van de voorrang van het collectieve belang (met inbegrip van de bescherming van het milieu) op de regels van de vrije concurrentie en vrije markt.
  • De mogelijkheid voor lidstaten om diensten die essentieel zijn voor de gemeenschap (gezondheidszorg, energie, vervoer, enz.) vrij te stellen van de liberalisering.
  • Op Europees niveau invoering van een Tobintaks en meer drastische beperkingen op het internationale speculatieve kapitaalverkeer.
  • Een doorgedreven Europese strijd tegen de fiscale ontduiking en ontwijking.

Op nationaal niveau
Onze voornaamste fiscale en budgettaire maatregelen
Zowel de belastingen als de verscheidene vormen van sociale bescherming moeten leiden tot een grotere gelijkheid tussen de burgers alsook gedrag stimuleren dat bijdraagt tot onze maatschappelijke doelstellingen (bv. milieubescherming). Daarom bepleiten wij :

  • Een versterking van de sociale bescherming voor mensen die beginnen met een eigen zaak of vrij beroep.
  • Lastenverlaging voor aanwervingen door KMO’s.
  • Een hervorming van de BTW. Een uitbreiding van het nultarief voor basisgoederen en –diensten (bv. natuurlijke drank en voeding, juridische diensten, diergeneeskundige zorgen, enz.). Hoger tarief dan 21% voor duidelijke luxeproducten (bv. haute couture, luxewagens, enz.).
  • De BTW moet meer rekening houden met de impact van goederen en diensten op gezondheid en milieu (bv. lagere BTW voor bioproducten, preventieve gezondheidszorg ; hogere tarieven voor gesuikerde dranken, wegwerpproducten, enz.)
  • Een vermogenskadaster en vermogensbelasting vanaf 2 miljoen euro, aan een progressief tarief (1% van 2 tot 3 miljoen, 2% van 3 tot 4 miljoen en 3 % vanaf 4 miljoen).
  • De globalisatie van inkomsten uit kapitaal en arbeid, aan de zelfde progressieve personenbelasting onderworpen.
  • De belasting van meerwaarden, om budgettaire redenen maar ook om de beursspeculatie af te remmen. Deze belasting moet variëren naar gelang de termijn van het bezit van de aandelen. Zo zal een aandeel dat kort wordt aangehouden zwaarder belast worden dan een aandeel dat lang wordt aangehouden.
  • De invoering van een belasting op robots wanneer zij ingezet worden om menselijke taken te vervullen, om de oneerlijke en groeiende concurrentie van technologie met betrekking tot menselijk werk te voorkomen.

De ecologische transitie, een prioriteit
Om duurzaam te blijven moet onze economie herdacht worden in het licht van de ecologische beperkingen die onze toekomst bepalen. Een economisch model gericht op permanente groei, met de onbeperkte productie van wegwerpproducten en ‘geprogrammeerde’ vervaltermijnen, is op lange termijn onhoudbaar. Wij moeten onze economie herorganiseren, niet in functie van winst tegen elke prijs, maar in functie van de reële behoeften van de samenleving, met respect voor het milieu. De ecologische transitie zal consequente publieke investeringen nodig hebben, een permanente steun aan onderzoek en innovatie, en publiek-private partnerschappen die ons toelaten de volgende doelstellingen te bereiken :

  • Onze autonomie inzake energie garanderen, met 100% hernieuwbare energie tegen 2050, betaalbaar voor de bevolking.
  • Efficiënte centra uitbouwen voor scheiding van afvalstromen en fabrieken die uit afval nieuwe producten maken. Ons land moet op dit vlak een Europese leider worden.
  • Investeren in de circulaire economie.
  • De deeleconomie aanmoedigen.
  • Steun aan de grootschalige voedsel- en landbouwsector verschuiven naar ecologische landbouwers.
  • De ontwikkeling ondersteunen van korte ketens (om consumenten vlotter in contact te brengen met kleinschalige lokale producenten).

Een waardering van het coöperatieve model
Voor ons moet radicale gelijkheid in alle domeinen van de samenleving gerealiseerd worden, dus ook op het niveau van bedrijven. Daarom willen wij het coöperatieve model promoten, gebaseerd op het collectieve eigendom van kapitaal en democratisch bestuur. Dit is des te noodzakelijker omdat democratische participatie van de werknemers in de besluitvorming bijdraagt tot de levensduur van bedrijven en dus de stabilisering van onze economie. Het model van privaat aandeelhouderschap stimuleert daarentegen de beursspeculatie en te vaak de vernietiging van jobs. De publieke steun aan het coöperatieve model kan zich aldus vertalen :

  • Hulp voor de creatie en begeleiding van coöperatieven.
  • Prioritaire toegang tot het systeem van complementaire lokale munten die moeten worden opgezet (zie onder).

Een postkapitalistisch economisch programma

Onze doelstellingen

  • Bedrijven en consumptiemodellen aanmoedigen die ethisch en solidair zijn, en het milieu respecteren. 
  • Solide, duurzame en uitgebreide publieke diensten aanbieden.
  • Volledige tewerkstelling garanderen. 

Onze instrumenten 

  • Vierdagenweek (32 uur)
  • Het principe van de ‘overheid-als-werkgever-in-laatste-instantie’
  • De creatie van lokale complementaire munten

    1) De vierdagenweek (met loonbehoud) is onmisbaar om de kloof te dichten tussen werknemers die vaak een fulltime job combineren met overuren, ten koste van hun gezondheid, en werklozen die lijden onder sociale uitsluiting. Een betere herverdeling van de arbeidstijd heeft vele voordelen :
    - De mogelijke creatie van 300.000 à 500.000 nieuwe jobs.1
    - Een verhoging van de koopkracht (dankzij de creatie van deze nieuwe jobs).
    - Een verhoging van de productiviteit van de werknemers, als gevolg van het betere evenwicht werk/vrije tijd-familie.
    - Een warmere samenleving, waarin iedereen tijd heeft voor de opvoeding van de kinderen of zorgtaken voor zieke en oudere familieleden.
    Ondernemingen die aanwerven om deze arbeidsduurverkorting te compenseren dragen bij tot de bestrijding van de werkloosheid. Het is dus normaal dat zij moeten genieten van een verlaging van de sociale lasten.

    2) De ‘overheid-als-werkgever-in-laatste-instantie’ is een principe dat allen toelaat een waardig inkomen te hebben, maar in tegenstelling tot het basisinkomen, de notie arbeid waardeert. Bovendien zal het de ecologische transitie bevorderen en betere publieke diensten helpen uitbreiden voor de bevolking.
    Het principe is eenvoudig : veeleer dan sociale uitkeringen te ontvangen zal elke werkloze het recht hebben op een job aangeboden door de overheid, volgens het minimumloon in de openbare diensten (of een hoger inkomen in functie van de kwalificaties). Vele domeinen hebben nood aan extra personeel: kinderopvang, zorg, vluchtelingenopvang, ecologische renovatie van ongebruikte publieke gebouwen, verbetering van de stedelijke leefkwaliteit, enzovoort. Deze maatregelen zal gefinancierd worden door de progressieve belastingen, maar ook door de vermindering van de werkloosheidsuitkeringen. Bovendien zal een deel van de inkomsten een duurzame, ethische en solidaire economie ondersteunen, dankzij onze derde maatregel: de creatie van lokale complementaire munten.

    3) Sedert de financiële crisis van 2008 hebben wereldwijd duizenden lokale complementaire munten het licht gezien. Ze laten toe een deel van de koopkracht om te leiden naar goederen en diensten van bedrijven die het milieu en de werknemers respecteren.
    De complementaire punt die wij zullen creëren heeft niet de ambitie te euro te vervangen, wel om bedrijven te steunen tegenover nietsontziende multinationals. De munt zal toelaten om goederen en diensten te kopen van bedrijven die :
    - Functioneren op basis een democratisch bestuur en collectief bezit van het kapitaal (het coöperatieve model)
    - Een sociale doelstelling nastreven
    - Zich inschrijven in de ecologische transitie.
    Deze munt zal door de lokale besturen ondersteund worden. Met name zullen jobs gecreëerd in het kader van de ‘overheid-als-werkgever-in-laatste-instantie’ gepresteerd worden binnen de vierdagenweek, maar vergoed volgens een vijfdagenweek. Een vijfde van het salaris zal in lokale munt worden uitbetaald. Burgers zullen ook de mogelijkheid krijgen regionale en gemeentelijke belastingen in lokale munt te betalen.

Economische uitwisseling met respect voor de bevolking
Volgens ons moeten internationale economische transacties gebaseerd zijn op voet van gelijkheid en vooral de lokale bevolkingen en werknemers ten goede komen, eerder dan een handvol multinationals en een geglobaliseerde elite.
In deze zin moet het mogelijk zijn, bovenop de klassieke economische uitwisselingen, partnerschappen tussen gemeentes in Europa en de wereld te creëren, die gebruik maken van lokale munten. Zo promoten zij een wereldeconomie die mens en milieu respecteert.

Een 100% publieke bank
Het is essentieel dat wij over een depositobank beschikken die voor 100% in handen is van de gemeenschap. Deze bank kan de energietransitie helpen ondersteunen, alsook de lokale complementaire munt creëren, ter ondersteuning van de sociale, solidaire en ecologische economie.

1 CEPAG et Philippe Defeyt, Evolutions historiques et enjeux de court et moyen termes, Institut pour un Développement durable, janvier 2016.